homeenglishitalianfrenchdutchrussian

De Standaard der Letteren
'Ik ben ziekelijk trouw' | Aleksandr Skorobogatov over het kwaad

Aleksandr Skorobogatov, de auteur van Aarde zonder water, woont al tien jaar in België. Toch blijft zijn oude vaderland, Rusland, hem inspireren. Johan Depoortere had een gesprek met hem.

Aleksandr Skorobogatov spreekt een precies, bedachtzaam geformuleerd Nederlands. Hij woont in Antwerpen, maar groeide op in Grodno, in een uithoek van het sovjetimperium. Het was de tijd van de Zastoya, de Stagnatie, onder Leonid Brezjnev, voor veel oudere Russen de gelukkigste periode van hun bestaan. Ook Aleksandr denkt met een zekere nostalgie aan die tijd terug. Dankzij de Poolse televisie kwam hij al vroeg tot het besef dat de wereld meer te bieden had dan wat de sovjetmedia lieten zien. Hij zag Fellini en Visconti en was geboeid door de „andere vormen en gedachten" uit het Westen. Pas later zou hij beseffen dat die nieuwsgierigheid gevaren inhield. Aan de toneelschool in Minsk kreeg hij te horen dat je sommige auteurs beter kunt laten rusten in hun graf.
     Ook toen al schreef hij verhalen, die hij niet gepubliceerd kreeg. „In mijn ongelooflijke naïviteit begreep ik er niets van," zegt hij, „ze waren goed geschreven, maar toch vond ik geen uitgever. Het was een reusachtige ontgoocheling, mijn eerste confrontatie met het regime. Ik schreef geen dingen die verboden waren, ik kon mijn werk gewoon niet publiceren vanwege de vorm, die niet beantwoordde aan de normen van het sociaal-realisme."
     Het succes kwam met de publicatie van het verhaal De beul (1989), gevolgd door de novelle Sergeant Bertrand en de roman Audiëntie bij de vorst, die zich net als Aarde zonder water gedeeltelijk in Antwerpen afspeelt. Maar de inspiratiebron van Skorobogatov is en blijft door en door Russisch. Hij schreef de eerste versie van Aarde zonder water in Rusland, in de zomer van 1996. „Het was een ongelooflijk mooie zomer. Ik zat in het park te kijken naar al die bloedmooie meiden die voorbijkwamen en ik vond dat het tijd was om een eenvoudig, triviaal verhaal te vertellen. Twee mensen ontmoeten elkaar, hebben iets met elkaar, gaan uit elkaar. Zonder bloedvergieten, gewoon een mooi liefdesverhaal in de sfeer van Boenin, een van mijn geliefkoosde Russische auteurs."
      Dat het toch een zwart en donker verhaal is geworden, kwam door de Moskouse realiteit waarmee hij dagelijks in de media werd geconfronteerd. „Waarschijnlijk was dat voor mij zo confronterend en pijnlijk omdat ik al een paar jaar in België woonde. In Rusland had het kwaad in die tijd geen masker, het was duidelijk voor iedereen zichtbaar. Je wilde het niet zien en toch zag je het overal. Daardoor is dat warme en nostalgische verhaal waarschijnlijk zo ontaard."
     HET kwaad is het centrale thema in zijn werk. „Mensen vragen me: waarom schrijf je over zulke sombere dingen? Het is allemaal zo zwart en deprimerend. Maar voor mij is dat vanzelfsprekend. Ik zie het als mijn taak mensen te confronteren en te leren leven met het kwaad. Als je het op je weg vindt, is de kans groot dat je er door verbrand wordt. Literatuur is tegelijk het echte leven en een droom. Je krijgt een ervaring voor geschoteld die door iemand anders is meegemaakt en doorleefd. Zo kun je het kwaad in de ogen kijken en er niet door verzengd raken."
     Het kwaad begint met ontrouw aan jezelf, aan de anderen. Viktor, het hoofdpersonage van Aarde zonder water, laat zich verleiden door het geld, hij laat de kunst voor wat ze is en stort zich in de business die zijn ondergang wordt. Hij laat zich verleiden door de onschuldig lijkende Lisa en laat het te ver komen: „Zelfs een klein verraad, dat volgens de huidige normen helemaal niets voorstelt, blijft toch altijd verraad, hoe je het draait of keert", mijmert Viktor schuldbewust.
     „Ik heb zo lang in een sfeer van verraad geleefd," zegt de auteur. Mijn ex-vrouw bedroog me met een Dagestaanse kriminalny avtoritet (misdaadbaas) waar ik bij stond. Iedereen wist het, behalve ik. Daarom is ontrouw zo pijnlijk voor mij. Ik ben ziekelijk trouw: aan mezelf, aan mijn idealen, aan mijn vrienden. Viktor is twee keer ontrouw geweest aan zichzelf, hij heeft twee keer anderen verraden. Hij begrijpt het als het te laat is."
     Viktor krijgt in de roman een tweede kans dankzij de afsplitsing in een tweede personage. Maar opnieuw gaat het mis: opnieuw vallen er doden, niet omdat hij slecht is, maar door zijn onverschilligheid. „Het is niet mijn verhaal, wat heb ik er overigens mee te maken? Waarom moet ik me ermee bemoeien? We zijn allemaal meesters in het verzinnen van dat soort smoezen. Viktor is opnieuw te laf en te passief geweest. Hij heeft het kwaad zijn gang laten gaan."
     Het kwaad in de vorm van onverschilligheid: Aleksandr Skorobogatov heeft het zelf niet zo lang geleden op tragische wijze meegemaakt toen zijn vijftienjarige zoon uit een vorig huwelijk in de buurt van Moskou werd aangevallen door een bende daklozen en voor dood werd achtergelaten. Twee vrouwen vonden de jongen 's ochtends in een greppel. Ze belden een dokter, maar die zei: „Laat hem maar liggen, er liggen zoveel zatlappen langs de straat." Toen drie uur later eindelijk een ambulance arriveerde, was het te laat. De moordenaars zijn gevat en ze hebben bekend. „Dat moordenaars moorden, dat kan ik nog begrijpen. Maar de grenzeloze onverschilligheid van die vrouwen en die dokter, dat gaat mijn verstand te boven. Die vrouwen zijn niet slecht, die dokter is niet slecht en het is niet zeker dat mijn jongen gered had kunnen worden als er vroeger hulp was gekomen, maar het is hun onverschilligheid die mij het meeste stoort."

 




 

tag cloud:

scrittore russo, autore russo, letteratura russa contemporanea,
lo scrittore russo contemporaneo Aleksandr Skorobogatov
,
l’autore russo contemporaneo Aleksandr Skorobogatov, grande romanzo russo,
recensioni del romanzo Vera dello scrittore russo contemporaneo Aleksandr Skorobogatov
,
écrivain russe, auteur russe, littérature contemporaine russe, recensions des livres d’Alexandre Skorobogatov,
grand roman russe, auteur russe contemporain, écrivain russe contemporain,
recensions du roman Véra de l’écrivain russe contemporain Alexandre Skorobogatov
Johan Depoortere, De Standaard der Letteren, Donderdag 21 november 2002

Alle vertalingen op de site © vertaalbureau